Natuurpunt is een onafhankelijke vrijwilligersvereniging die zorgt voor de bescherming van kwetsbare en bedreigde natuur in Vlaanderen, België. 

Natuurherstel werkt, draag je steentje bij door lid te worden. Meer info kan je vinden: https://www.natuurpunt.be/word-lid-bij-natuurpunt 

Natuurpunt

U staat hier op een oever van de historische Zenne. De bakstenen sluisconstructie hiernaast diende vroeger om de vloeibeemden na de winter te ontwateren. De waterplas verderop is een zandgroeve die in de jaren 1970 werd ontgonnen voor de aanleg van de autosnelweg Antwerpen-Brussel. Hij ligt deels op de oude kronkelende bedding van de Zenne. De steile oevers worden heringericht zodat dieren en planten er alle kansen krijgen. In de verte verraadt de verhoging in het landschap eveneens de loop van de oude Zenne. Door het rechttrekken van de Zenne aan het einde van de 19de eeuw werden deze oude meanders van elkaar afgesloten. Inrichtingswerken zullen ze in de toekomst opnieuw met elkaar verbinden. Doel is om het oorspronkelijk natte beemdenlandschap en de historische Zenne weer volop tot hun recht te laten komen.

Uw foto zal helpen om de veranderingen in dit waardevolle gebied doorheen het jaar te documenteren. 

Zo ondersteunt u het project LIFE Wetlands4Cities, dat zich tot doel stelt om natte natuur te herstellen als oplossing voor klimaatverandering. Deze fotopaal gaat bijdragen tot  het volgen van het wetlandherstel acties in Den Battelaer de volgende jaren. Meer info over het LIFE Wetlands4Cities project kan je hier vinden.

Deze fotopaal is een onderdeel van de grotere Campagne Natuurherstel. Dit initiatief wordt gesponsord door het LIFE Belgium for Biodiversity (LIFE B4B) project. In totaal worden er in Vlaanderen tien van deze monitoringspalen geplaatst. Ze zijn essentieel om de effecten van het natuurherstel over een langere periode te volgen en in kaart te brengen. De paal waar u nu bij staat, is een van die tien.

Den Battelaer, Mechelen

Onze eigen ‘Alpenweide’ op de Wijngaardberg: Van donker exotenbos naar zeldzaam bloemrijk heischraal grasland

U staat hier op een uniek stukje Vlaanderen: de noordflank van de Wijngaardberg. Dankzij het reliëf heerst hier een koel en vochtig microklimaat, vergelijkbaar met dat in bergketens. Zelfs tijdens hittegolven blijft de dauw hier tot in de late namiddag liggen, terwijl die elders al lang verdampt is.

Dit koele klimaat trekt planten aan die u eerder in Noord-Europa, de Vogezen of de Alpen zou verwachten. Een topervaring is de grote wolfsklauw, een zeldzame sporenplant. Samen met soorten als zaagblad, betonie en liggende vleugeltjesbloem vormt dit een vegetatie met een zeer hoge biologische waarde. Iets om trots op te zijn!

Om deze unieke ‘Alpenweide’ te behouden en uit te breiden, voert Natuurpunt hier beheerwerken uit. We vormen het bos met uitheemse soorten om naar een open, soortenrijk grasland met heide.

Verwijderen van exoten: We kappen de Amerikaanse eik en kastanje, die hier niet thuishoren en veel licht wegnemen.

Herstel van de bodem: We verwijderen de stronken en de dikke strooisellaag. Zo komt de voedselarme bodem vrij die deze zeldzame planten nodig hebben om te kiemen.

Begrazing: Pony’s helpen om het grasland open en gevarieerd te houden.

zal helpen om de veranderingen in dit waardevolle gebied doorheen het jaar te documenteren. 

Zo ondersteunt u het project LIFE HARWIN, dat zich  tot doel stelt om zeldzame natuur te herstellen en indien nodig soorten te herintroduceren om ze te redden van lokale uitsterving. 

Deze fotopaal is een onderdeel van de grotere Campagne Natuurherstel. Dit initiatief wordt gesponsord door het LIFE Belgium for Biodiversity  project. In totaal worden er in Vlaanderen tien van deze monitoringspalen geplaatst. Ze zijn essentieel om natuurherstel visueel te maken overheen de tijd. 

Wijngaardberg 'Alpenweide'

Lovenhoek

Je staat hier aan de rand van de voormalige Zwarte Heide: een gebied dat ooit bestond uit een glooiend landschap met heiden, bloemrijke graslanden, landduinen en vennen. 50 jaar geleden werd het reliëf hier echter grootschalig aangepast. De hogere, droge delen werden weggegraven en de grond werd afgezet in de lagere, natte delen. Zo werd het hele landschap afgevlakt om het beter geschikt te maken voor een boomkwekerij en akkers.

Aan de hand van oude hoogtekaarten reconstrueert Natuurpunt nu het oude reliëf. Waar een laagte lag, gaan we graven. Waar een heuvel lag, brengen we extra grond aan. Ook dempen we enkele diepe grachten. Zo herstellen we het historische landschap en het hydrologische systeem.

Door dit systeemherstel zal de natuur kunnen heropleven. De variatie in het landschap zorgt voor een variatie in vegetaties. Van vennen in de laagstgelegen delen over natte graslanden en heiden naar drogere graslanden en landduinen op de hogere koppen. Allerlei bijzondere planten en dieren zullen zich hier weer thuisvoelen: orchideeën, grutto’s, insecten en veel meer. Door de variatie zal die natuur hier ook beter bestand zijn tegen klimaatschommelingen. Met deze fotopaal leggen we de veranderingen tijdens en na de werken vast, zodat de evolutie naar mooie natuur goed zichtbaar is. 

Jouw foto helpt om het herstel in beeld te brengen, bedankt! 

De fotopaal is onderdeel van de Campagne Natuurherstel van LIFE Belgium for Biodiversity  (LIFE B4B). De herstelwerken maken deel uit van het LIFE Nardus & Limosa -project.

Turnhouts Vennengebied

Deze voormalige, vlakke weide, gelegen in natuurgebied De Blankaart, wordt in 2027 omgevormd om de ideale condities te creëren voor een divers rietlandschap. Deze herstelwerken kaderen in het LIFE AWOM project,  een Europese project waarin 14 partnerorganisaties van 5 landen samenwerken om waterrijke habitats te beschermen op de lange migratieroute van de waterrietzanger van noordoost Europa tot het westen van Afrika, om deze kwetsbare bedreidge soort te beschermen.

Door precies geplande aanpassingen aan het reliëf maken we een uitgebreid netwerk aan poelen in het landschap waar water langer vastgehouden kan worden. Dit komt de sponswerking van de bodem ten goede. Deze sponswerking is essentieel voor het beoogde habitat: een uitgestrekt rietmoeras. In deze natte poelen krijgt waterriet de kans zich verder uit te breiden en zo draagt dit perceel bij aan een uitgestrekt landschap van wel 25 ha rietvelden in de Blankaart.

Dit gevarieerde landschap, met zowel poelen als droge plekken, biedt het perfecte landschap voor tal van moerasvogels die goed gedijen in rietlandschappen, zoals de roerdomp, de snor, de rietzanger, en de bruine kiekendief. Deze soorten zijn belangrijke indicatoren voor een gezond rietmoeras. Wie weet spot je ook wel een waterrietzanger, een zeer zeldzame trekvogel, tijdens de trek…

Deze fotopaal is een onderdeel van de grotere Campagne Natuurherstel. Dit initiatief wordt gesponsord door het LIFE Belgium for Biodiversity   project. In totaal worden er in Vlaanderen tien van deze monitoringspalen geplaatst. Ze zijn essentieel om natuurherstel visueel te maken overheen de tijd. 

De Blankaart

Veenherstel in de Laakvalleien: van kunstmatig gegraven vijvers tot natuurlijk veenmoeras

Je merkt het misschien, maar de Laakvalleien ondergaan een serieuze verandering.  Dit ziet er ingrijpend uit, maar het is een essentiële ingreep om een van onze kostbaarste schatten te redden: het veen. Binnen het Europese project Interreg ADMIRE werken we aan het hydrologisch herstel van deze vallei. Dat doen we niet door zomaar water toe te voegen, maar door het historisch watersysteem te herstellen. 

Een van de belangrijkste ingrepen om dit historisch watersysteem te herstellen in het dempen van door de mens gegraven vijvers.

Waarom dempen we vijvers voor veenherstel?

Veen is een bijzondere bodemsoort die bestaat uit dode plantenresten die door de eeuwen heen onder water zijn bewaard. Het werkt als een gigantische spons en slaat enorme hoeveelheden koolstof op. Maar daarvoor moet het veen permanent kletsnat blijven. Veel vijvers in dit gebied zijn in het verleden gegraven voor recreatie of visvangst. Deze diepe putten hebben een nadelig effect:

●	Water: De diepe vijvers trekken het grondwater uit de omliggende veenlagen weg. Hierdoor zakt de grondwaterstand en verliest het veen z’n sponsfunctie.

●	Klimaat: Heel wat veengrond is uitgegraven en op de vijverdijken gelegd, waardoor het nu verdroogd. Zodra het veen droog komt te staan, gaat het kapot. Hierbij komt de opgeslagen CO2 massaal vrij in de atmosfeer en verdwijnt de unieke bodemstructuur.

●	Biodiversiteit: Van het historisch veenmoeras blijft niet veel meer over, en vele soorten zijn hierdoor al verdwenen. Door het gebied terug zo goed mogelijk in z’n oorspronkelijke staat te herstellen hopen we deze soorten terug te zien verschijnen.

In plaats van kunstmatige, diepe visvijvers, geven we de ruimte terug aan de oorspronkelijke valleigebonden natuur. U zult de komende jaren de volgende veranderingen zien: 

●	Dotterbloemen en zegges: Typische moerasplanten die zich alleen thuis voelen in een constant zompig landschap.

●	Rietlanden en wilgenstruwelen: die bruisen van het leven en een van de favoriete plekken zijn van vele vogelsoorten.

●	Moerasbos en elzenbroek: Bomen die met hun 'voeten' in het water staan en een thuis bieden aan vogels.

●	Klimaatbuffer: Een hersteld veengebied houdt water vast in tijden van extreme regen en geeft het langzaam af tijdens droogte, wat cruciaal is voor de hele regio.

Meer info over Interreg ADMIRE: https://www.natuurpunt.be/projecten/interreg-admire of https://interregvlaned.eu/admire/over-ons  

Laakvalleien

Op de Natuurplaneet draait alles rond waterrijke natuur

Sinds de 19de eeuw is de Dender gekanaliseerd, van haar bron in Ath tot monding in Dendermonde. Hierdoor werd haar overstromingsvlakte met waardevolle natte biotopen ontkoppeld van de rivier. Grote Meers is een oude Denderarm, een laagte uitgeschuurd door de meanderende stroming van de Dender. Het is een van de plekken waar natte bloemrijke hooilanden (“meersen”), rietvelden en valleibossen hebben standgehouden, die vandaag echter te kampen hebben met verdroging. Door drainage en klimaatverandering zakt het grondwater tijdens de zomer te diep weg en staan typische soorten van deze biotopen onder druk.

Het gebied is een typisch wetland, een natte-natuurgebied waar jaarrond hoge grondwaterstanden nodig zijn. Wetlands zorgen voor verkoeling, zuiveren water en houden koolstof vast. Ze zijn een effectieve buffer tegen droogte, hitte en overstromingen. Grote Meers vangt regenwater op wanneer de beken niet kunnen lozen in de Dender, en vlakt zo piekdebieten af. 

De bewoners van de Natuurplaneet heten u welkom

Dankzij gericht beheer van het natuurgebied door het beheerteam zijn er de afgelopen jaren mooie stappen vooruit gezet. Aangepast maaibeheer van de graslanden, bijvoorbeeld, zorgt ervoor dat deze zich kunnen ontwikkelen tot meer biodiverse vegetaties. Grote Meers herbergt tal van zeldzame en/of beschermde plant- en diersoorten die kenmerkend zijn voor wetlands, zoals de ooievaar, reiger, de blauwborst, poelruit, dotterbloem en greppelsprinkhaan. Ook de bever, een Europees beschermde soort, heeft zijn burcht gebouwd in het gebied. 

Als een van de onthaalpoorten van het Nationaal Park Scheldevallei wordt in Grote Meers een natuurlijke speelzone gecreëerd, met onder andere een picknickzone, educatieve poel, buitenklas en avonturenpad. Het doel is om bezoekers - waaronder lokale scholen - op verschillende manieren het belang van natte natuur te laten ontdekken, en de voordelen voor de ruimere omgeving tastbaar te maken. De Natuurplaneet zal worden opgenomen in een vernieuwd wandelnetwerk.

Daarnaast wordt gewerkt aan het hydrologisch herstel van Grote Meers, zodat verdroging van de zeer waardevolle natuur wordt tegengegaan. Een voorbereidende studie moet inzicht bieden in hoe het gebied de waterveiligheid beter kan ondersteunen. Natuurpunt stemt hiervoor af met de lopende processen onder het Masterplan Beneden-Dender, als onderdeel van het programma Ruimte voor Water.

Uw foto zal helpen om de veranderingen in dit waardevolle gebied doorheen het jaar vast te leggen. 

Zo ondersteunt u het Wetlandplan, een initi atief van Natuurpunt om 1.500 hectare wetlands te herstellen tegen 2027 in 18 natuurreservaten, met onder andere Restore4Life, een Europees Horizonproject.

Deze fotopaal is een onderdeel van de grotere Campagne Natuurherstel. Dit initiatief wordt gesponsord door het LIFE Belgium for Biodiversity project. In totaal worden er  in Vlaanderen tien van deze monitoringspalen geplaatst. Ze zijn essentieel om natuurherstel visueel te maken doorheen de tijd. 

Beneden Dender

U bevindt zich op de dijk van de Kleine Nete.

Decennia geleden stond je hier vermoedelijk tot aan je knieën in het water. De Kleine Nete kronkelde hier door een open beemdenlandschap. De natte hooilanden in de winterbedding van de Kleine Nete waren naar toenmalige normen zeer productief. Met zeis en hooivork werden de beemden eeuwenlang als kleinschalige hooilanden beheerd.

Naarmate de landbouw moderniseerde, en kunstmest uitgebreid zijn intrede deed, werden deze valleigronden te nat voor de zwaardere landbouwmachines. De Nete werd ingedijkt opdat de vallei intensiever in gebruik kon worden genomen. De natste delen die ongeschikt bleven voor landbouw, werden doorheen de jaren ’60 en ’70 van vorige eeuw op grote schaal ingericht als weekendverblijf.

Recreatievijvers werden uitgegraven, waarbij de vrijgekomen grond als dijken rondom de vijvers werd opgehoogd. Zo kon er naar hartenlust worden gezwommen of gevist, terwijl ook weekendhuisjes op de dijken werden opgetrokken. Tegen het einde van de 21e eeuw geraakte het grootste deel van deze weekendvijvers echter in onbruik. De landschappelijke verrommeling en verloedering is doorgaans wat nog rest van deze periode.

Een verstoord reliëf, een verstoorde waterhuishouding, vervallen koterij en woekerende aanplanten, … zorgen ervoor dat er van een natuurlijke riviervallei weinig of niets meer overblijft. Door al deze zaken te herstellen probeert Natuurpunt stap voor stap te werken aan een herstelde riviervallei met nieuwe kansen voor biodiversiteit, waterberging en recreatie. 

De grote werken zijn achter de rug. Nu is het aan de natuur om het gebied opnieuw vorm te geven en in te kleuren. Uw foto zal mee in beeld brengen hoe hier opnieuw een natuurlijk valleilandschap kan ontwikkelen. 

Kleine Netevallei

Hydrologisch Herstel in de Vallei van de Grote Beek

De vallei van de Grote Beek ondergaat momenteel een opmerkelijke transformatie. Waar waterlopen decennialang werden rechtgetrokken en geleidelijk aan dieper werden voor een snelle afvoer, wordt de beek nu net minder diep gemaakt om zo de natuurlijke waterhuishouding te proberen herstellen. 

Verondiepen klinkt misschien contra-intuïtief, maar het is een krachtig middel voor natuurherstel. Door de jaren heen zijn veel beken kunstmatig verdiept, waardoor ze als een soort afvoerbuis werken die al het water zo snel mogelijk uit het landschap trekt. Hierdoor verdroogde de omliggende vallei.

Bij het verondiepen brengen we op strategische plaatsen zand terug in de beekbedding. Hierdoor komt de bodem van de beek hoger te liggen. Het resultaat? Waar de beek eerst heel wat kwelwater draineerde uit het veengebied, krijgt deze terug zijn oorspronkelijke functie waarbij enkel water van hogerop afgevoerd wordt en het kwelwater in het natuurgebied vastgehouden wordt. Dit kwelwater is eigenlijk grondwater dat aan het oppervlak komt, vaak te herkennen aan z’n roestkleur of bacteriefilm die wat weg heeft van een olievlek op het wateroppervlak.

Een cruciaal onderdeel van dit herstelverhaal is veen. Veen is een bijzondere bodemsoort die ontstaat in zeer natte omstandigheden, waar dode plantenresten door een gebrek aan zuurstof niet volledig vergaan maar zich ophopen.

Veen is om heel wat redenen van onschatbare waarde:

●	De Natuurlijke Spons: Veen kan enorme hoeveelheden water absorberen en vasthouden. In natte periodes zuigt het zich vol, en in tijden van extreme droogte geeft het dit water langzaam weer af aan de omgeving.

●	Koolstofopslag: Hoewel veengebieden slechts een klein deel van het aardoppervlak beslaan, slaan ze meer CO2 op dan alle bossen ter wereld samen. Wanneer veen echter uitdroogt door een te diepe beek, komt deze opgeslagen koolstof vrij als broeikasgas. Door de beek te verondiepen, houden we het veen nat en koolstof veilig in de bodem.

●	Daarnaast is veen ook een ware hotspot voor biodiversiteit. Veengebieden worden gekenmerkt door speciale dier- en plantensoorten aangepast aan deze natte omstandigheden.

De werken in de vallei van de Grote Beek zijn geen luxe, maar een noodzaak in ons veranderende klimaat. De voordelen zijn drieledig:

●	Bescherming tegen droogte en wateroverlast: Door de vallei opnieuw in te richten als een natuurlijke spons, verkleinen we het risico op overstromingen stroomafwaarts tijdens piekbuien. Tegelijkertijd bouwen we een reserve op voor de steeds vaker voorkomende droge zomers.

●	Herstel van de biodiversiteit: Typische bewoners van natte valleien, zoals de kwartelkoning, de beekprik of zeldzame orchideeën, zijn afhankelijk van een stabiele, hoge grondwaterstand. Een verondiepte beek creëert het perfecte leefgebied voor deze soorten.

●	Klimaatregeling: Een gezonde, natte vallei werkt verkoelend op de omgeving en helpt ons de opwarming van de aarde te temperen door koolstof vast te houden.

Door de Grote Beek haar natuurlijke ondiepte terug te geven, herstellen we de vitale functies van het landschap. Het is een investering in een veerkrachtige natuur die niet alleen mooi is om in te wandelen, maar die ons ook actief beschermt. Zo bouwen we aan een vallei waar water weer een bondgenoot is in plaats van een vijand die we zo snel mogelijk willen lozen.

Meer info over het project: https://natuurpuntlimburg.blogspot.com/2026/04/natuurherstel-vallei-grote-beek.html of https://www.natuurpunt.be/projecten/life-multi-peat  

Natuurpunt

Antwerp, Vlaanderen, East Flanders, Limburg

6 chronologs managed by Natuurpunt

Laakvalleien

Den Battelaer, Mechelen

Beneden Dender

De Grote Beek

Kleine Netevallei

Turnhouts Vennengebied

About Natuurpunt

For nature-lovers

For organizations